EU ETS: hoe emissiehandel werkt en wat het betekent voor de zeevaart
Het EU ETS is het Europese emissiehandelssysteem: bedrijven in de zwaarste sectoren moeten voor elke ton CO₂ die ze uitstoten een emissierecht inleveren. Sinds 2024 valt ook de zeevaart onder dit systeem. Voor reders en brandstofleveranciers is het EU ETS daarmee één van meerdere verplichtingen die tegelijk gelden, naast FuelEU Maritime en de Nederlandse ERE systematiek.
In dit artikel leggen we uit hoe het EU ETS werkt, wat de opname van de zeevaart concreet betekent, wat ETS2 daaraan toevoegt en waarom een emissierecht iets anders is dan een ERE ticket.
EU ETS in het kort
- Wat: een Europees cap-and-trade systeem voor broeikasgasemissies
- Eenheid: het EU-emissierecht (EUA), goed voor één ton CO₂-equivalent
- Sinds: 2005 voor industrie en elektriciteit, 2012 voor luchtvaart, 2024 voor de zeevaart
- Hoe je eraan komt: via veilingen, gratis toewijzing of de markt
- Kern van het mechanisme: het plafond daalt jaarlijks, waardoor rechten schaarser en duurder worden
- Niet te verwarren met: ERE tickets, die de Nederlandse brandstofverplichting afdekken en niet de Europese emissieplicht
Hoe werkt het EU ETS?
Het EU ETS werkt met een plafond. De Europese Unie stelt vast hoeveel broeikasgas de deelnemende sectoren samen nog mogen uitstoten, en geeft voor precies die hoeveelheid emissierechten uit. Elk recht, een EU Allowance of EUA, staat voor één ton CO₂-equivalent.
Aan het eind van elk jaar moet een deelnemer voor zijn geverifieerde uitstoot evenveel rechten inleveren. Wie efficiënter werkt dan verwacht, houdt rechten over en kan die verkopen. Wie meer uitstoot, koopt bij. Omdat het plafond jaarlijks krimpt, loopt de prijs van een emissierecht op naarmate reductie schaarser wordt. Dat prijssignaal is het hele idee achter het systeem: verduurzamen wordt goedkoper dan blijven uitstoten.
Voor Nederlandse deelnemers houdt de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) toezicht op de rapportage en de inlevering.
De zeevaart in het EU ETS
Sinds 2024 vallen zeeschepen vanaf 5.000 brutoton onder het EU ETS. De verplichting ligt bij de rederij of de organisatie die verantwoordelijk is voor de naleving, en geldt voor:
- 100 procent van de uitstoot op reizen tussen twee EU-havens
- 50 procent van de uitstoot op reizen van of naar een haven buiten de EU
- 100 procent van de uitstoot tijdens verblijf in een EU-haven
De invoering ging stapsgewijs: over 2024 moest voor 40 procent van de geverifieerde uitstoot worden ingeleverd, over 2025 voor 70 procent en vanaf 2026 voor de volle 100 procent. Voor de zeevaart is de kostenpost daarmee in drie jaar tijd van nul naar volledig opgelopen.
Wat is ETS2?
ETS2 is een apart, tweede emissiehandelssysteem. Het richt zich niet op de schoorsteen van de uitstoter, maar op de brandstofleverancier: de partij die brandstof voor wegvervoer, gebouwen en kleinere industrie op de markt brengt, moet rechten inleveren voor de uitstoot die bij verbranding van die brandstof vrijkomt.
Daarmee raakt ETS2 precies de partijen die in Nederland ook al met een jaarverplichting werken. Een brandstofleverancier krijgt dan met twee losse systemen te maken: Europese emissierechten voor de CO₂ van de geleverde brandstof, en Nederlandse ERE tickets voor het hernieuwbare aandeel in het vervoer.
De startdatum en de exacte reikwijdte van ETS2 zijn in de Europese besluitvorming meermaals aangepast. Controleer de actuele stand daarom altijd bij de Europese Commissie of de NEa voordat je er in je planning van uitgaat.
EUA of ERE: twee systemen die je niet moet verwarren
Dit is in de praktijk de grootste bron van misverstanden. Een emissierecht en een ERE ticket zijn allebei verhandelbaar en gaan allebei over CO₂, maar ze dekken een andere verplichting af en zijn niet uitwisselbaar.
| EU-emissierecht (EUA) | ERE ticket (ZRE, LRE, BRE) | |
|---|---|---|
| Regelt | De uitstoot die je veroorzaakt | Het hernieuwbare aandeel in de brandstof die je levert |
| Eenheid | 1 ton CO₂-equivalent | 1 kilogram CO₂-reductie in de keten |
| Niveau | Europees | Nederlands |
| Wie levert in | Rederijen, industrie, energiebedrijven, luchtvaart | Brandstofleveranciers met een jaarverplichting |
| Register | Het Europese Unieregister | Het REV-register van de NEa |
| Uitwisselbaar? | Nee. Een tekort in het ene systeem kun je niet met eenheden uit het andere aanvullen. | |
Wat wel gebeurt, is dat de twee elkaar beïnvloeden. Vaart een schip op een brandstof met een lagere uitstoot, dan daalt de hoeveelheid emissierechten die de reder moet inleveren. En de partij die die hernieuwbare brandstof in Nederland op de markt brengt, kan die levering inboeken en daar ERE tickets aan overhouden. Eén fysieke stroom, twee verschillende financiële effecten, bij twee verschillende partijen.
Drie verplichtingen tegelijk: hoe het stapelt
Een reder of bunkeraar die op Nederland vaart, heeft vanaf 2026 met drie regimes tegelijk te maken:
- EU ETS: rechten inleveren voor de daadwerkelijke uitstoot van de reis
- FuelEU Maritime: de broeikasgasintensiteit van de gebruikte energie moet onder een dalende norm blijven, met een boete als dat niet lukt
- De Nederlandse jaarverplichting: leveranciers van scheepsbrandstof moeten ZRE tickets inleveren voor een groeiend reductiepercentage
Die drie regimes hebben verschillende eenheden, verschillende registers en verschillende deadlines, maar ze reageren allemaal op dezelfde beslissing: welke brandstof komt er in de tank. Dat maakt de inkoopkant van deze markten complexer dan een los kostenplaatje per systeem suggereert.
Voor de ZRE-kant van dat verhaal leggen we in ons artikel over ERE certificaten uit hoe de eenheden ontstaan, wie ze koopt en hoe de prijs tot stand komt.
Wat betekent dit voor je inkoop?
Drie dingen zijn in de praktijk het belangrijkst.
Reken met de stapeling, niet met één post. De totale kosten per ton brandstof zijn de som van de brandstofprijs, de emissierechten, het eventuele FuelEU-tekort en de ticketpositie. Een keuze die op één regel goedkoper lijkt, kan op een andere regel duurder uitpakken.
Plan je posities per nalevingsjaar. Zowel emissierechten als ERE tickets kennen een nalevingsjaar. Een positie die je voor het ene jaar opbouwt, dekt niet automatisch een tekort in het volgende.
Onderschat de prijsvorming niet. Emissierechten hebben een zichtbare, doorlopende prijsnotering. Voor ERE tickets bestaat die niet: die handel loopt onderhands, per markt, per categorie en per vintage. Juist daar is het lastigste deel van het werk niet de transactie zelf, maar weten waar de markt op dat moment staat.
Vragen over je ZRE-positie?
Agrioil is broker in de Nederlandse ticketmarkten en werkt met Agrioil Trade aan een digitale handelsomgeving voor ZRE, LRE en BRE. Zit je met een verplichting waarvan je nog niet scherp hebt hoe die zich tot je EU ETS-kosten verhoudt, of wil je weten waar de markt op dit moment staat? Neem contact op met onze ticket desk via info@agrioil.nl of +31 10 467 55 66.
Bronnen
- Europese Commissie, EU Emissions Trading System: climate.ec.europa.eu
- Nederlandse Emissieautoriteit, emissiehandel en vervoer: emissieautoriteit.nl
Veelgestelde vragen
Wat is het EU ETS?
Het EU ETS is het Europese emissiehandelssysteem. Deelnemende bedrijven moeten voor elke ton CO2-equivalent die ze uitstoten een emissierecht inleveren. Het totale aantal rechten daalt jaarlijks, waardoor uitstoten duurder wordt.
Valt de zeevaart onder het EU ETS?
Ja. Sinds 2024 vallen zeeschepen vanaf 5.000 brutoton onder het systeem. De inlevering ging stapsgewijs omhoog: 40 procent over 2024, 70 procent over 2025 en 100 procent vanaf 2026.
Is een emissierecht hetzelfde als een ERE ticket?
Nee. Een emissierecht dekt je eigen uitstoot af onder Europese regels en staat voor een ton CO2-equivalent. Een ERE ticket dekt de Nederlandse jaarverplichting af en staat voor een kilogram CO2-reductie in de brandstofketen. Ze zijn niet uitwisselbaar.